نقش دسترسی بازرسان آژانس بر تضعیف مزیت اطلاعاتی ایران

مقدمه

مسئله حفاظت از اطلاعات راهبردی برنامه هسته‌ای، همواره بر تحولات سیاسی کشورمان اثرگذار بوده است. در این راستا، توییت اخیر دیوید آلبرایت درباره تأسیسات زیرزمینی کوه کلنگ می‌تواند نشانه‌ای از اهمیت اطلاعاتی و امنیتی این مجموعه در محاسبات طرف‌های خارجی تلقی شود. به گونه‌ای که وضعیت حفاظت از این تاسیسات، می‌تواند به اقدامات نظامی دشمن علیه کشورمان جهت بدهد.

پشت پرده تمرکز غرب بر کوه کلنگ

در 24 تیر 1405 «دیوید آلبرایت»[1] رئیس اندیشکده «موسسه علوم و امنیت بین‌المللی»[2] توییت معناداری درباره تأسیسات هسته‌ای زیرزمینی کوه کلنگ منتشر نمود.[3] او در بخش‌هایی از این توییت اذعان می‌دارد:

«…ما می‌خواهیم کسانی را که در خارج از ایران هستند و می‌گویند سایت کوه کلنگ قابل تخریب نیست، به چالش بکشیم… بسیاری بودند که می‌گفتند فردو قابل تخریب نیست، قبل از اینکه ارتش آمریکا از طریق دریچه‌های تهویه آن را تخریب کند…اکنون ادعاهای زیادی در مورد شکست‌ناپذیری کوه کلنگ وجود دارد… آیا به نظر نمی‌رسد که حکومت ایران فکر می‌کند کوه کلنگ قابل تخریب نیست؟… آنها می‌خواهند در داخل این سایت هسته‌ای اعلام شده ایران چه کاری انجام دهند؟»[4]

این اظهارات نشان می‌دهد اطلاعات مراکزی که تاکنون خارج از دسترس بازرسی‌های آژانس باقی مانده‌اند، از خارج به عنوان نقاط مهم و راهبردی برنامه هسته‌ای ایران شناخته می‌شوند. آن‌ هم در شرایطی که اطلاعات مربوط به میزان آسیب‌پذیری تأسیسات هسته‌ای، همواره بخشی از محاسبات امنیتی دشمنان ایران بوده است.

در این شرایط، تفاوت اصلی کوه کلنگ با بسیاری از تأسیسات دیگر، نبود سابقه دسترسی گسترده اطلاعاتی خارجی به این مرکز است. هر نقطه‌ای که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی توانسته در آن حضور پیدا کند، طبیعتاً حجم بیشتری از داده‌های فنی، ساختاری و عملیاتی را در اختیار شبکه‌های اطلاعاتی مرتبط با غرب قرار داده است. بنابراین حفظ محرمانگی درباره مراکزی مانند کوه کلنگ، یک مزیت اطلاعاتی محسوب می‌شود که نباید با تصمیمات عجولانه دیپلماتیک از بین برود. دشمنان ایران نیز دقیقاً به همین دلیل تلاش خواهند کرد بازگشت بازرسان آژانس و گسترش رژیم نظارتی را به عنوان یکی از شروط هر توافق احتمالی آینده مطرح کنند؛ چرا که دسترسی اطلاعاتی برای آن‌ها صرفاً یک موضوع نظارتی نیست، بلکه بخشی از ظرفیت جمع‌آوری اطلاعات راهبردی، جاسوسی و حتی خرابکاری ‌آن‌ها محسوب می‌شود. به خصوص که بنابر تجارب گذشته، هرگاه کشورمان به ناظران آژانس برای بررسی تاسیسات هسته‌ای اجازه داده است، کشورمان با انواع خرابکاری‌ها و جاسوسی‌ها مختلف در آن تاسیسات مواجه شده است. از این رو باید مراقب بود مزیتی که در سایه ابهام در برابر آژانس، در تاسیسات کوه کلنگ برای ایران مهیا شده است، با بازگشت بازرسی‌ها مخدوش نشود. به طور کلی اطلاعات مرتبط با تأسیسات هسته‌ای، خود یک دارایی راهبردی است. از این رو حفظ ابهام راهبردی درباره برخی ظرفیت‌های حساس، می‌تواند برای ایران در برابر فشارهای خارجی ایجاد مزیت نماید.

ارتباط بازرسی‌های آژانس با معادلات امنیتی و اطلاعاتی

بر اساس برخی اسناد و شواهد، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی مورد نفوذ بازیگران نهاد‌های مختلف جاسوسی و اطلاعاتی قرار واقع شده است. به گونه‌ای که این نهاد تحت تاثیر جاسوسانی مثل «نیکلاس لانگمن»[5] مأمور پیشین سازمان اطلاعات خارجی انگلیس (MI6) ‌به سازماندهی فشارهای سیاسی و تحریم‌های گسترده علیه ایران اقدام نمود. همکاری وی با موساد و دیگر نهادهای اطلاعاتی غربی، اشراف اطلاعاتی بر برنامه هسته‌ای ایران را گسترش داده است. علاوه‌بر این، شواهدی مبنی بر ارتباط «رافائل گروسی» مدیرکل آژانس، با مقامات رژیم صهیونیستی از سال ۲۰۱۶ وجود دارد. به گونه‌ای که او در این بازه، تحت نفوذ نماینده دائمی اسرائیل در آژانس، «مراو زافاری-اودیز» برنامه‌های این نهاد را تحت تاثیر برنامه‌های تل‌آویو تنظیم و اجرا کرده است.[6]

در همین راستا عملیات‌های خرابکاری صنعتی، ترور دانشمندان هسته‌ای و حملات سایبری از جمله انتشار ویروس استاکس‌نت، هرگز بدون دسترسی به اطلاعات دقیق از صنعت هسته‌ای کشورمان، امکان تحقق نداشت. بر همین مبنا، بهره‌برداری از اطلاعات محرمانه، شناسایی اهداف حساس و طراحی عملیات پیچیده امنیتی را برای دشمنان ایران تسهیل کرده است. لذا تجربه نشان می‌دهد گسترش دامنه بازرسی‌ها و شفافیت کشورمان در برابر آژآنس، می‌تواند احتمال سوءاستفاده اطلاعاتی و افزایش آسیب‌پذیری تأسیسات راهبردی کشور را بیشتر نماید.

در همین چارچوب، اظهارات دونالد ترامپ در 28 می ۲۰۲۵ نیز حائز اهمیت است.[7] او در آن نشست خبری به‌طور تلویحی به امکان خرابکاری در سایت‌های هسته‌ای ایران بدون تلفات انسانی اشاره کرد و گفت:

«ما می‌توانیم با بازرسان، داخل [ایران] شویم و هر چه می‌خواهیم را برداریم، هر جایی را می‌خواهیم منفجر کنیم بدون این که کسی کشته شود.»

افزون بر این، برخی اندیشکده‌های غربی نیز در گزارش‌های خود، بازرسی‌ها را ابزاری برای افزایش اشراف اطلاعاتی بر برنامه هسته‌ای ایران توصیف کرده‌اند. به طور مثال «بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها» در یادداشتی به تاریخ 31 آگوست 2020 با عنوان «رویارویی با ایران قبل از انتخابات نوامبر» بازرسی‌ها را گامی در راستای تسهیل نفوذ اطلاعاتی و اجرای برنامه‌های خرابکاری و جاسوسی در صنعت هسته‌ای ایران تلقی نمود.[8] از این رو مشخص می‌گردد هر گونه اطلاعات حاصل از بازرسی‌های آژانس، می‌تواند در آینده به ابزاری برای اعمال فشار، طراحی عملیات خرابکارانه یا افزایش محدودیت‌های سیاسی علیه ایران تبدیل شود.

جمع‌بندی

وضعیت برنامه هسته‌ای ایران، صرفاً به ابعاد فنی و نظارتی محدود نیست، بلکه واجد ابعاد اطلاعاتی و امنیتی نیز هست. در این چارچوب حفظ محرمانگی برخی تأسیسات حساس از جمله کوه کلنگ، می‌تواند به‌عنوان یک مزیت راهبردی، امکان اشراف اطلاعاتی بازیگران خارجی را محدود کرده و هزینه طراحی اقدامات خصمانه را افزایش دهد. تجربه عملیات‌های خرابکارانه گذشته و طرح برخی دیدگاه‌ها درباره نقش اطلاعات حاصل از بازرسی‌ها، ضرورت ارزیابی دقیق پیامدهای امنیتی هرگونه گسترش رژیم نظارتی را برجسته می‌سازد. لذا هر تصمیم دیپلماتیک درباره بازرسی‌ها مستلزم سنجش همزمان الزامات پادمانی، ملاحظات امنیتی و منافع راهبردی کشور است.

منابع

[1] David Albright

[2] Institute for Science and International Security (ISIS)

[3] صفحه دیوید آلبرایت در ایکس، 15 ژولای 2026

https://x.com/DAVIDHALBRIGHT1/status/2077238618339381539?s=20

[4] “We want to challenge those outside Iran that state that the Pickaxe Mtn site cannot be destroyed…There were many who said Fordow could not be destroyed, before its destruction by the United States military via its ventilation shafts. There are now many claims about the invulnerability of Pickaxe. Doesn’t it seem that the Iranian regime thinks Pickaxe cannot be destroyed? What are they planning to do inside this Iranian declared nuclear-related site?

 

[5] تارنمای تحلیلی گری زون، جاسوسی از ایران: چگونه MI6 به ​​آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نفوذ کرد، یکم ژولای 2025

https://thegrayzone.com/2025/07/01/spying-iran-mi6-infiltrated-iaea/

[6] خبرگزاری مشرق، ارتباط نزدیک رئیس آژانس بین المللی انرژی اتمی با رژیم صهیونیستی به روایت اسناد +عکس، 22 خرداد 1404

mshrgh.ir/1722816

[7] تارنمای آکسیوس، ترامپ تایید کرد که به نتانیاهو در مورد حمله به ایران هشدار داده است، 28 می 2025

https://www.axios.com/2025/05/28/trump-told-netanyahu-not-strike-iran-nuclear

[8] تارنمای بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها، رویارویی با ایران قبل از انتخابات نوامبر، 31 آگوست 2020

https://www.fdd.org/analysis/2020/08/31/confronting-iran-before-the-november-election/