مقدمه
رژیم صهیونیستی که تا چند سال پیش از حمایت همهجانبه قدرتهای غربی و جایگاهی ممتاز در نظم بینالمللی برخوردار بود، امروز در وضعیتی بیسابقه گرفتار شده است. آشکار شدن روزافزون جنایات جنگی و نسلکشی در غزه، به قدری به چهره این رژیم آسیب وارد کرده است که نه تنها دایره متحدان آن به شدت تنگ شده، بلکه مقامات ارشد و رسانههای اسرائیلی به صراحت از انزوای جهانی سخن میگویند. سفیر پیشین رژیم صهیونیستی، «کولت آویتال»، در کنفرانس سالانه اندیشکده «میتوییم»[1] در نوامبر ۲۰۲۵ با صراحت اعلام کرد:
«ما هرگز در تمام سالهای حیات این کشور، با وجود بحرانهای شدید، به سطحی از انزوای دیپلماتیک و ادراک منفی جهانی مانند امروز نرسیدهایم»[2] .
این انزوا به یک حوزه خاص محدود نیست و ابعاد گستردهای از جمله سیاسی، اقتصادی، علمی-آکادمیک، گردشگری و حتی امنیت فردی را در بر گرفته است.
بعد سیاسی؛ اجماع جهانی در محکومیت رژیم صهیونیستی
تصویری که از سخنرانی نتانیاهو در مجمع عمومی سازمان ملل در سپتامبر ۲۰۲۵ منتشر شد، به یکی از نمادینترین نشانههای انزوای سیاسی اسرائیل تبدیل شده است. نتانیاهو در حالی پشت تریبون قرار گرفت که بخش اعظم تالار خالی بود، بسیاری از دیپلماتها و رهبران کشورها یا هنوز وارد نشده بودند، یا به طور عمدی سخنرانی او را تحریم کرده و یا هنگام سخنرانی از تالار خارج شدند[3]. تصویری که از نخستوزیر اسرائیل در حال سخنرانی برای جمعی خالی ثبت شد، به گفته تحلیلگران، «ترس برخی اسرائیلیها از اینکه کشور [جعلی] به سمت وضعیت یک دولت طردشده در حرکت است را برجسته کرد»[4]. نتانیاهو در این سخنرانی، به رسمیتشناسی دولت فلسطین توسط بیش از ۱۵۰ کشور را مایه رسوایی خواند و گفت:
«اسرائیل به شما اجازه نخواهد داد که یک دولت تروریستی را به گلوی ما فرو کنید».
در سطح اروپا، وضعیت به مراتب وخیمتر از گذشته است. «رودیکا رادیان-گوردون»، سفیر پیشین رژیم صهیونیستی در اسپانیا، در همان کنفرانس میتوییم توضیح داد که اسرائیل پیشتر به عنوان دولتی صلحطلب شناخته میشد، اما اکنون تخریب غزه، اظهارات درباره اخراج و الحاق، و موضعگیری سیاستمداران اسرائیلی علیه حقوق بینالملل، این احساس را ایجاد کرده که اسرائیل از ارزشهای هستهای اروپا فاصله گرفته است. او هشدار داد که نتیجه این روند، چیزی نیست جز یک «تحریم خاموش» که در آن دعوتهای رسمی کمتر، مشارکتها کاهش یافته و تمایل به همراهی با اسرائیل در فضاهای آکادمیک، فرهنگی و اقتصادی به شدت افت کرده است.[5]
بعد اقتصادی؛ اقتصاد منزوی رژیم صهیونیستی
شاید صریحترین اذعان به انزوای اقتصادی از سوی شخص بنیامین نتانیاهو صورت گرفته باشد. او در سپتامبر ۲۰۲۵ در کنفرانس «حسابدار کل در اورشلیم»، در اظهاراتی بیسابقه هشدار داد که اسرائیل ممکن است مجبور شود به سمت اقتصادی با ویژگیهای خودکفا حرکت کند. نتانیاهو گفت:
«ما به طور فزایندهای مجبور خواهیم شد خود را با اقتصادی با ویژگیهای خودکفا وفق دهیم. من از این کلمه متنفرم – من به بازار آزاد اعتقاد دارم. اما ممکن است خود را در وضعیتی بیابیم که صنایع دفاعی ما تحریم شوند. ما باید صنایع دفاعی بومی را توسعه دهیم. ما باید آتن و سوپر-اسپارتا شویم. چارهای نداریم. حداقل در سالهای آینده، باید با این تلاشها برای انزوا مقابله کنیم.»[6]
با این حال، کارشناسان اقتصادی و تحلیلگران اسرائیلی این چشمانداز را غیرواقعی و خطرناک خواندهاند. «امیر میزراخ»، مشاور ارتباطات اسرائیلی و ویراستار سابق منطقهای والاستریت ژورنال، در گفتوگو با فارن پالیسی این ایده را پوچ خواند و گفت:
«ما یک کشور تولیدکننده نیستیم. اگر میخواهید سوپر-اسپارتا داشته باشید که بتواند به تنهایی بایستد، این کشور برای آن طراحی نشده است»[7].
«مایکل میلشتاین»، رئیس انجمن مطالعات فلسطین در مرکز موشه دایان، هشدار داد که اکثر مردم اسرائیل از این ایده که «اسپارتا» باشند هراس دارند؛ دولتی منزوی، طردشده که همیشه در مرحله وجودی جنگ دائمی قرار دارد.
«مانوئل تراجنبرگ»، محقق ارشد در موسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، نیز نسبت به پیامدهای انزوای اقتصادی هشدار داد و اذعان داشت:
«اقتصاد اسرائیل بسیار ساده است. ما مغزهایمان را به جهان میفروشیم و بقیه را میخریم. خودکفایی به معنای این است که مغزهای یهودی را به یکدیگر بفروشید و بقیه را خودتان تولید کنید. نتیجه نه تنها کاهش چشمگیر سطح زندگی، بلکه از دست دادن توانایی ما برای حفظ ارتش، امنیت و خدمات اجتماعی خواهد بود».[8]
«یائیر لاپید»، رهبر اپوزیسیون اسرائیل نیز در واکنش به اظهارات نتانیاهو بیان کرد:
«انزوا یک سرنوشت محتوم نیست، بلکه محصول یک سیاست اشتباه و شکستخورده دولت نتانیاهو است. آنها اسرائیل را به یک کشور جهان سوم تبدیل میکنند و حتی تلاشی برای تغییر وضعیت نمیکنند».[9]
تحلیل این اظهارات و دادهها نشان میدهد که اقتصاد اسرائیل، برخلاف تصویر آرمانی «استارتاپ نِیشِن» که سالها توسط لابیهای اسرائیلی تبلیغ میشد، در واقع اقتصاد شکنندهای است که به شدت به صادرات خدمات، سرمایهگذاری خارجی و واردات کالاهای اساسی وابسته است. هشدار نتانیاهو درباره اقتصاد سوپر-اسپارتا، در واقع اذعان تلخی است به این واقعیت که سیاستهای توسعهطلبانه و جنایتکارانه رژیم، آن را در مسیری قرار داده که هرگونه تحریم اقتصادی جدی، میتواند کل ساختار این اقتصاد را از هم بپاشد.
تحلیلگرانی همچون «میلشتاین» و «تراجنبرگ»، با رد ایده خودکفایی، عملاً به ناکارآمدی و غیرعملی بودن این راهبرد اذعان کرده و نشان میدهند که رژیم صهیونیستی گزینهای جز تعامل با اقتصاد جهانی ندارد؛ تعاملی که با ادامه اشغالگری و جنایتهای جنگی، روزبهروز دشوارتر و گرانتر میشود. واکنش لاپید، که انزوا را محصول سیاستهای شکستخورده دولت میداند نیز نشان از آن دارد که حتی در درون خود رژیم، اجماعی بر سر این راهبرد وجود ندارد و این شکاف داخلی، خود عاملی برای تشدید بحران اقتصادی و سیاسی در آینده خواهد بود. بنابراین، اقتصاد اسرائیل در تلهای گرفتار شده که از یک سو، ادامه سیاستهای کنونی آن را به سمت انزوای اقتصادی سوق میدهد و از سوی دیگر، تغییر مسیر نیز با مقاومت شدید جریانهای رادیکال درون دولت مواجه است.
بعد علمی-آکادمیک؛ تحریم ۱۰۰۰ دانشگاه و کاهش ۱۵۰ درصدی همکاریها
حوزه علم و فناوری، که اسرائیل همواره به عنوان یکی از نقاط قوت خود از آن یاد میکرده، به شدت تحت تأثیر انزوای جهانی قرار گرفته است. گزارشی که توسط انجمن روسای دانشگاههای اسرائیل (VERA) در مه ۲۰۲۶ منتشر شد، از افزایش ۶۶ درصدی شکایات مربوط به تحریمهای دانشگاهی خارجی خبر داد و هشدار داد که این انزوا به یک تهدید راهبردی تبدیل شده است. بر اساس این گزارش، تعداد دانشگاههای اروپایی که تحریم کامل دانشگاهی علیه نهادهای اسرائیلی اعمال کردهاند، به ۱۰۰۰ دانشگاه افزایش یافته است.[10] طبق دادههای همین گزارش، تلاشها برای حذف اسرائیل از برنامه «هورایزن اروپا» (برنامه اصلی تأمین مالی تحقیقات و نوآوری اتحادیه اروپا با بودجهای بیش از ۹۵ میلیارد یورو)، ۱۵۰ درصد افزایش یافته است. این گزارش همچنین نشان داد که ۵۷ درصد موارد تحریم، محققان را به طور مستقیم و از طریق طرد از گروههای تحقیقاتی بینالمللی هدف قرار میدهد. «دانیل شاموویتس»، رئیس دانشگاه بنگوریون و رئیس انجمن روسای دانشگاهها، با اشاره به این دادهها گفت:
«گزارش ثابت میکند که تحریم دانشگاهی یک پدیده گذرا نیست، بلکه یک کارزار بلندمدت است که هسته تحقیق و پژوهش اسرائیل را تهدید میکند.»[11]
روزنامه یدیعوت آحارونوت نیز در این باره در گزارشی هشدار داد که اسرائیل ممکن است خود را خارج از باشگاه علمی بیابد که این امر میتواند آسیبهای جبرانناپذیری به جایگاه آن به عنوان یک استارتاپ نِیشِن وارد کند. گزارش تأکید کرد که حتی با وجود آتشبس در غزه، روند تحریم کاهش نیافته است.
تحلیل این دادهها نشان میدهد که اسرائیل در حوزهای که همواره به عنوان موتور رشد خود از آن یاد میکرده، یعنی علم و فناوری، به شدت آسیبپذیر شده است. تحریمهای دانشگاهی که ۱۰۰۰ دانشگاه اروپایی را شامل میشوند، حلقههای زنجیره نوآوری اسرائیل را یکی پس از دیگری دچار گسست میکنند. واکنش انجمن روسای دانشگاهها که این وضعیت را تهدید راهبردی خوانده، نشان از عمق نگرانی نهادهای علمی اسرائیل دارد؛ چراکه آنها به خوبی میدانند بدون ارتباط با شبکههای علمی بینالمللی و دسترسی به منابع مالی برنامههایی چون هورایزن اروپا، اقتصاد دانشبنیان اسرائیل با بحرانی وجودی مواجه خواهد شد.
بعد گردشگری و امنیت فردی؛ زندگی در سایه انزوا
انزوای رژیم صهیونیستی به سرزمینهای اشغالی نیز نفوذ کرده و زندگی روزمره را تحت تأثیر قرار داده است. بخش گردشگری که یکی از منابع مهم درآمدی اسرائیل محسوب میشود، با افول چشمگیری مواجه شده است. گزارشهای میدانی از شمال سرزمینهای اشغالی حکایت از کاهش ۵۰ درصدی بازدید گردشگران دارد و گردشگران خارجی تقریباً به صفر رسیدهاند. دادههای اقتصادی نیز گویای این روند است. بر اساس گزارش مرکز تحقیقات و اطلاعات کنست، بازگشت شهروندان صهیونیست ساکن خارج به سرزمینهای اشغالی، با کاهش ۵۳ درصدی از حدود ۸۰۰۰ نفر در سال ۲۰۲۰ به ۳۸۰۰ نفر در سال ۲۰۲۴ رسیده است. در همین بازه زمانی، خروج بلندمدت شهروندان از اسرائیل افزایش یافته و این رژیم با خروج خالص حدود ۱۴۰ هزار نفر در سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ مواجه شده است.[12]
ترس از انزوای سیاسی و امنیتی حتی به نزدیکان نخستوزیر نیز رسیده است. سازمان امنیت داخلی اسرائیل (شینبت) تأیید کرده که «یائیر نتانیاهو»، پسر نخستوزیر، به دلیل تهدید امنیتی جدی به طور اضطراری از میامی به اسرائیل بازگردانده شده است. نتانیاهو مدعی شد که ایران قصد ترور پسرش را داشته است. این رویداد نشان از گسترش دامنه ناامنی حتی به خارج از مرزهای سرزمینهای اشغالی دارد و به تابلویی از پیامدهای امنیتی انزوای سیاسی-دیپلماتیک تبدیل شده است.
ترس رژیم از انزوا و راهبردهای خروج؛ از سفر دیپلماسی تا اقتصاد خودکفا
نهادهای امنیتی-سیاسی رژیم صهیونیستی به خوبی از عمق این بحران آگاه هستند. برای خروج از این وضعیت، رژیم صهیونیستی مجموعهای از راهبردها را دنبال میکند. مهمترین آنها، پروژه «سفر دیپلماسی» است که با بودجهای بالغ بر یک میلیون شکل، به دنبال پرورش نسلی از فعالان یهودی دیاسپورا برای دفاع از روایت رژیم صهیونیستی است. همچنین، رژیم صهیونیستی بر تقویت روابط با هند و کشورهای آمریکای لاتین سرمایهگذاری میکند. اما آنچه بیش از همه جلب توجه میکند، سخنان نتانیاهو درباره اقتصاد سوپر-اسپارتا و حرکت به سمت خودکفایی اقتصادی است؛ رویکردی که به گفته تحلیلگران، انعکاس دیدگاه یک اقلیت کوچک اما تأثیرگذار در دولت رژیم است که معتقد به نادیده گرفتن افکار عمومی جهانی و پذیرش انزوا به عنوان بهای قابل پرداخت برای تحقق آرمان اسرائیل بزرگ هستند[13] . «میلشتاین» هشدار داد که اکثر اسرائیلیها ترجیح میدهند در یک کشور عادی زندگی کنند و از احترام جامعه بینالمللی برخوردار باشند و این ایده کره شمالی شدن را رد میکنند .
با این حال، «ارنون بار-دیوید»، رئیس هیستادروت (اتحادیه کارگری اسرائیل)، در اعتراض به چشمانداز ترسیمشده توسط نتانیاهو گفت:
«من نمیخواهم اسپارتا باشیم. آرزوی من برای فرزندانمان زندگی در آتن است، نه اسپارتا. آتن میدانست چگونه بجنگد، اما میدانست چگونه فرهنگ، هنر و رفاه شهروندان خود را نیز پرورش دهد. من میخواهم در کشوری زندگی کنم که در آینده فرزندان و مردمش سرمایهگذاری کند».[14]
جمعبندی؛ تشدید انزوا؛ گامی در مسیر زوال
انزوای فزاینده اسرائیل، فراتر از یک بحران دیپلماتیک موقت، به یک روند ساختاری و راهبردی تبدیل شده که ریشههای مشروعیت و کارآمدی آن را نشانه رفته است. انزوای سیاسی با کاهش حمایتهای بینالمللی، انزوای اقتصادی با تهدید تحریمها و کاهش سرمایهگذاری، و انزوای علمی-آکادمیک با طرد از شبکههای تحقیقاتی جهانی، حلقههای یک زنجیرهی به هم پیوسته را تشکیل میدهند که هر کدام بر دیگری تأثیر میگذارد. اذعان صریح نتانیاهو به اینکه اسرائیل در نوعی انزوا قرار دارد و هشدار او درباره اقتصاد خودکفا، نگرانی عمیق رژیم از عمق این بحران را آشکار میسازد. راهبردهای اسرائیل برای خروج از این انزوا، که عمدتاً بر مدیریت تصویر و نه تغییر سیاست متمرکز هستند، با توجه به انباشت فزاینده شواهد جنایات جنگی و نسلکشی، کارایی محدودی دارند. تداوم افشای جنایتها، گسترش جنبشهای تحریم و افزایش فشار بر نهادهای بینالمللی برای محاکمه عاملان جنایات جنگی، میتواند این روند انزوا را سرعت بخشیده و زمینه را برای تحقق آرمانهای عدالت و آزادی در فلسطین هموارتر سازد.
منابع
[1] Mitvim – The Israeli Institute for Regional Foreign Policies
[2] https://mitvim.org.il/en/event/israel-has-become-a-pariah-state-in-the-international-arena/
[3]https://www.hawaiitribune-herald.com/2025/09/27/nation-world-news/defiant-netanyahu-denounces-palestine-recognition-to-a-mostly-empty-un-hall/#1
[4]https://www.hawaiitribune-herald.com/2025/09/27/nation-world-news/defiant-netanyahu-denounces-palestine-recognition-to-a-mostly-empty-un-hall/#1
[5] https://mitvim.org.il/en/event/israel-has-become-a-pariah-state-in-the-international-arena/
[6]https://en.interaffairs.ru/article/netanyahu-warns-israel-may-need-super-sparta-economy-amid-growing-global-isolation/#1
[7]https://staging01.foreignpolicy.com/2025/10/07/israel-autarky-netanyahu-economy-defense-gaza/?tpcc=recirc_latest062921
[8]https://staging01.foreignpolicy.com/2025/10/07/israel-autarky-netanyahu-economy-defense-gaza/?tpcc=recirc_latest062921
[9]https://www.thelondoneconomic.com/politics/netanyahu-boycotts-isolating-israeli-economy-398005/
[10]https://www.aa.com.tr/en/middle-east/academic-boycott-of-israel-doubles-even-after-gaza-war-ends-report/3752995#1
[11]https://www.xn--anadoluajans-d5b.gov.tr/en/middle-east/israeli-universities-face-increasing-boycott-due-to-wars-report/3937567
[12]https://en.interaffairs.ru/article/netanyahu-warns-israel-may-need-super-sparta-economy-amid-growing-global-isolation/#1
[13]https://staging01.foreignpolicy.com/2025/10/07/israel-autarky-netanyahu-economy-defense-gaza/?tpcc=recirc_latest062921
[14]https://staging01.foreignpolicy.com/2025/10/07/israel-autarky-netanyahu-economy-defense-gaza/?tpcc=recirc_latest062921
