خلاصه‌ی مدیریتی
این گزارش به ارزیابی متن و تحلیل راهبردی «قانون لیندزی گراهام برای تحریم روسیه و ایران در سال ۲۰۲۶» اختصاص دارد که در کنگره‌ی آمریکا تهیه شده و تبدیل به قانون شد. گزارش در پنج بخش تنظیم شده است: مروری تفصیلی بر متن قانون، تحلیل راهبردی و ارزیابی اثربخشی، سناریوهای اجرا، دلالت‌ها برای جمهوری اسلامی ایران و توصیه‌های سیاستی.
یافته‌های اصلی
- این قانون بیانگر گذار آمریکا از «تحریم‌های ثانویه‌ی قاعده‌محور» به «تحریم‌های ثانویه‌ی ریسک‌محور» است. در این معماری، با این‌که فشار نهایی متوجه کشور هدف است، اما این مهم از طریق اعمال فشار بر کل زیست‌بوم اقتصادی پیرامون آن شامل خریداران، واسطه‌های مالی، شبکه‌های حمل‌ونقل و کشورهای ثالث تعین می‌یابد. هدف نهایی، افزایش هزینه و ریسک هم‌کاری اقتصادی با کشور هدف تا سطح بازدارنده است.
- ورود جدی کنگره به تحریم‌های روسیه و طراحی سازوکارهای قفل‌سازی نهادی (بند غروب پنج‌ساله، شرایط سخت‌گیرانه‌ی لغو، حق وتوی کنگره) نشان می‌دهد که آمریکا تقابل با روسیه را بلندمدت می‌بیند و تحریم‌های ریسک‌محور را به‌عنوان یک رویکرد پایدار در سیاست خارجی خود تعریف کرده است.
- الگویی که اکنون علیه روسیه به کار گرفته می‌شود، برای ایران جدید نیست. ایران بیش از سه دهه است که با نسل‌های مختلف تحریم‌های ثانویه مواجه بوده و این قانون در واقع تأیید موفقیت الگوی تحریمی ایران در نظام حکم‌رانی آمریکا و تعمیم آن به اقتصادهای دیگر است. اهمیت واقعی قانون برای ایران نه در بخش ۲۰۱ (تمدید پنج‌ساله‌ی قانون آیسا)، بلکه در نقشه‌ی راهی است که برای تشدید فشارهای آتی علیه شبکه‌ی صادراتی ایران ترسیم می‌کند.
- اثربخشی این قانون به‌شدت به رفتار بازیگرانی وابسته است که خارج از کنترل مستقیم آمریکا قرار دارند، به‌ویژه چین و هند. سناریوهای اجرا (محدود، متوسط، حداکثری) نشان می‌دهند که بازار جهانی انرژی از انعطاف قابل‌توجهی برخوردار است و حذف کامل یک صادرکننده‌ی بزرگ عملاً غیرممکن است؛ آن‌چه تغییر می‌کند، هزینه‌ها، تخفیف‌ها و مسیرهای تجارت است.
پیام‌های راهبردی برای ایران
- ایران باید از تجربه‌ی اجرای این قانون علیه روسیه به‌عنوان یک فرصت یادگیری بهره ببرد و معماری دفاع اقتصادی خود را بر اساس درس‌آموخته‌های تازه به‌روزرسانی کند.
- هم‌گرایی راهبردی ایران، روسیه و چین در برابر نظام تحریمی آمریکا ضروری است. این هم‌گرایی باید فراتر از رقابت‌های مصنوعی تجاری کوتاه‌مدت تعریف شده و بر توسعه‌ی زیرساخت‌های مشترک ضدتحریمی متمرکز شود.
- با احتمال بالا، چین دیر یا زود در دایره‌ی تحریم‌های ریسک‌محور آمریکا قرار خواهد گرفت و درک این واقعیت، پیش‌شرط موفقیت محور ایران-روسیه-چین است.
توصیه‌های سیاستی اصلی
- ایجاد نظام پایش و رصد تحریم‌های انرژی و تجارت جهانی؛
- کاهش آسیب‌پذیری زنجیره‌ی صادرات نفت از طریق تنوع‌بخشی به بازارها، افزایش ارزش افزوده و تقویت امنیت زنجیره‌ی صادرات انرژی در حوزه‌های حمل‌ونقل، واسطه‌ها و پرداخت؛
- مدیریت واقع‌بینانه‌ی رابطه با چین، به‌خصوص در حوزه‌ی انرژی؛
- مدیریت هوشمند رابطه‌ی ایران و روسیه با حفظ استقلال و منافع ملی؛
- توسعه‌ی سازوکارهای مالی مستقل و مصون از تحریم و شبکه‌سازی ضدتحریمی؛
- دیپلماسی فعال انرژی و کریدوری.
برای مطالعه‌ی کامل گزارش بر روی تصویر زیر کلیک کنید.
